Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności – kiedy można przesunąć pobyt w więzieniu?
Stan prawny na: 8 listopada 2026 r.
Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności pozwala przesunąć rozpoczęcie jej odbywania, jeżeli zachodzi ustawowa przeszkoda zdrowotna albo natychmiastowe osadzenie pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Nie każda choroba, trudność finansowa czy potrzeba opieki nad bliskim wystarczy do uwzględnienia wniosku. Trzeba przedstawić konkretne okoliczności i dokumenty, które je potwierdzają.
Samo złożenie wniosku o odroczenie nie wstrzymuje wykonania kary. Jeżeli chcesz uzyskać wstrzymanie na czas rozpoznawania sprawy, potrzebna jest odrębna ocena jego podstaw i odpowiednia decyzja sądu. Dotyczy to również sytuacji, gdy do wniosku dołączono dokumentację leczenia albo opis poważnych problemów rodzinnych.
Ten poradnik jest skierowany do skazanych przed rozpoczęciem odbywania kary oraz bliskich organizujących pomoc. Wyjaśnia przesłanki odroczenia, znaczenie dowodów, właściwość sądu, koszty i możliwe działania po odmowie.
Potrzebujesz oceny sytuacji przed osadzeniem? Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką Adwokat Damian Murdza w Rzeszowie: +48 781 355 453. Przy pierwszej rozmowie podaj sygnaturę, nazwę sądu i najbliższy termin wskazany w otrzymanej korespondencji. Ustalimy możliwość przyjęcia sprawy oraz zakres pomocy.
Czy złożenie wniosku o odroczenie wstrzymuje wykonanie kary?
Nie, złożenie wniosku o odroczenie wykonania kary nie powoduje automatycznego wstrzymania jej wykonania. Sąd właściwy do rozpoznania wniosku może postanowić inaczej w szczególnie uzasadnionym przypadku. Zasadę tę określa art. 9 § 4 Kodeksu karnego wykonawczego, czyli k.k.w.
Złożenie pisma, nadanie mu sygnatury i wyznaczenie posiedzenia to inne zdarzenia niż wydanie postanowienia o wstrzymaniu. Samo potwierdzenie, że sprawa jest w sądzie, nie pozwala przyjąć, że osadzenie zostało przesunięte.
Jeżeli otrzymałeś wezwanie do stawienia się w zakładzie karnym, nie zakładaj, że przestało obowiązywać po wysłaniu wniosku. Trzeba ustalić treść rzeczywiście wydanych rozstrzygnięć i stosować się do obowiązujących poleceń dotyczących wykonania kary.
Jak uzasadnić wniosek o wstrzymanie wykonania kary?
Wniosek o wstrzymanie wykonania kary pozbawienia wolności powinien wyjaśniać, dlaczego w konkretnej sprawie nie należy wykonywać kary przed rozpoznaniem żądania odroczenia. Samo dopisanie prośby o wstrzymanie nie przesądza o jej uwzględnieniu.
Znaczenie mogą mieć aktualna dokumentacja medyczna, dokładnie opisane następstwa osadzenia, bliski termin określonego leczenia albo szczególna sytuacja osoby wymagającej opieki. Trzeba połączyć te informacje z wyjaśnieniem, dlaczego potrzebna jest decyzja jeszcze przed posiedzeniem dotyczącym odroczenia.
Żądanie wstrzymania można zamieścić w tym samym piśmie co wniosek o odroczenie, wyodrębniając jego treść i uzasadnienie. Następnie trzeba sprawdzić, czy sąd je rozpoznał oraz jaki zakres i czas obowiązywania ma wydane postanowienie.
Co, jeśli skazany rozpocznie odbywanie kary przed rozpoznaniem wniosku?
Rozpoczęcie odbywania kary objętej wnioskiem zmienia właściwy tryb działania: dalsza pomoc może wymagać rozpoznania sprawy jako wniosku o przerwę w wykonaniu kary przez sąd penitencjarny. Nie należy utożsamiać tej sytuacji z dalszym oczekiwaniem na odroczenie na dotychczasowych zasadach.
W postanowieniu z 15 lutego 2008 r., WZ 2/08, Sąd Najwyższy wskazał, że wniosek złożony na wolności należy przekazać właściwemu sądowi penitencjarnemu jako wniosek o przerwę, jeżeli przed jego rozpoznaniem skazany został przyjęty do zakładu karnego. Orzeczenie dotyczyło właściwości sądu w sprawie wojskowej, ale wyjaśnia również podstawową różnicę między odroczeniem a przerwą.
Inaczej trzeba ocenić etap, na którym odmowa odroczenia już zapadła, a osadzenie nastąpiło przed rozpoznaniem zażalenia. Sąd Apelacyjny w Krakowie w postanowieniu z 28 sierpnia 2023 r., II AKzw 644/23, rozpoznał takie zażalenie merytorycznie. Dlatego po osadzeniu trzeba ustalić, czy sprawa oczekuje na pierwsze rozstrzygnięcie, czy toczy się już postępowanie odwoławcze.
Kiedy choroba uzasadnia odroczenie wykonania kary?
Choroba uzasadnia obowiązkowe odroczenie wtedy, gdy spełnia przesłanki art. 150 k.k.w. i uniemożliwia wykonywanie kary pozbawienia wolności. Sąd ocenia rzeczywistą przeszkodę, a nie samą nazwę rozpoznania lub fakt korzystania z leczenia.
Choroba psychiczna lub inna ciężka choroba
Art. 150 § 1 k.k.w. przewiduje odroczenie w przypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary, do czasu ustania przeszkody. Za ciężką chorobę ustawa uznaje stan, w którym umieszczenie skazanego w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu albo spowodować poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia.
Nie istnieje jedna lista rozpoznań, które w każdej sprawie zapewniają odroczenie. Ta sama choroba może mieć różne nasilenie, przebieg i rokowanie. Znaczenie mają aktualne wyniki badań, konieczne leczenie, ryzyko jego przerwania i możliwość zapewnienia odpowiedniej opieki podczas odbywania kary.
Lekarz opisuje stan zdrowia i okoliczności wymagające wiedzy medycznej. O tym, czy ustalony stan spełnia ustawową przesłankę odroczenia, rozstrzyga sąd.
Czy zaplanowana operacja albo leczenie specjalistyczne wystarczą?
Nie, sama informacja o zaplanowanej operacji albo potrzebie konsultacji specjalistycznej nie wystarcza do wykazania przeszkody w wykonywaniu kary. Należy wyjaśnić pilność leczenia, następstwa jego przerwania lub przesunięcia oraz potrzebne warunki opieki.
Zakład karny może zapewniać leczenie także przy współpracy z placówkami poza więziennictwem. Nie można więc z góry zakładać ani tego, że każde leczenie jest możliwe podczas osadzenia, ani tego, że specjalistyczna terapia zawsze wymaga pozostawania na wolności.
W sprawie zakończonej postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 10 stycznia 2023 r., II AKzw 2928/22, dotychczasowe dokumenty nie wyjaśniały zasadniczych wątpliwości medycznych. Sąd uznał, że potrzebna jest opinia biegłego odpowiedniej specjalności. Orzeczenie dotyczyło przerwy, lecz odwoływało się do tej samej przesłanki zdrowotnej z art. 150 k.k.w.
Dla osoby ubiegającej się o odroczenie oznacza to potrzebę przedstawienia dokumentów pozwalających ocenić konkretną przeszkodę. Samo zdanie „czekam na operację” nie wyjaśnia, czy i dlaczego wykonanie kary jest obecnie niemożliwe.
Jak wykazać przeszkodę związaną ze zdrowiem psychicznym?
Przeszkoda związana ze zdrowiem psychicznym wymaga oceny aktualnego stanu skazanego i jego znaczenia dla możliwości wykonywania kary. Sam fakt leczenia psychiatrycznego, przyjmowania leków lub korzystania z pomocy psychologa nie rozstrzyga tej kwestii.
Warto przedstawić historię leczenia, rozpoznania, wypisy ze szpitala, dokumentację aktualnych objawów i zaleceń. Dawna opinia sporządzona na potrzeby ustalenia poczytalności w czasie czynu nie musi odpowiadać na pytanie o dzisiejszą zdolność do odbywania kary.
Gdy rozstrzygnięcie wymaga opinii o stanie zdrowia psychicznego w trybie art. 202 § 1 k.p.k., powołuje się co najmniej dwóch biegłych psychiatrów. Potrzebę i zakres dowodu ocenia sąd, stosując przepisy o wiadomościach specjalnych. Nie należy oczekiwać, że każda wzmianka o pogorszeniu samopoczucia spowoduje automatyczne odroczenie.
Czy stan zdrowia niespełniający art. 150 k.k.w. może mieć znaczenie?
Stan zdrowia, który nie spełnia przesłanki obowiązkowego odroczenia, może w wyjątkowej sytuacji współtworzyć podstawę oceny szczególnie ciężkich skutków natychmiastowego osadzenia. Wymaga to jednak dodatkowych, konkretnych okoliczności i nie oznacza swobodnego zastępowania art. 150 przepisem o odroczeniu fakultatywnym.
Sąd Apelacyjny w Szczecinie w postanowieniu z 29 grudnia 2017 r., II AKzw 999/17, wskazał na wyjątkowe przypadki łączące względy zdrowotne i społeczne, rozpatrywane z uwzględnieniem humanitarnego wykonywania kary. W samej rozpoznawanej sprawie utrzymał jednak odmowę odroczenia, ponieważ leczenie mogło być kontynuowane w warunkach penitencjarnych.
Znaczenie tego orzeczenia polega na potrzebie oceny całej sytuacji. Nie wynika z niego, że każda choroba niewystarczająca na gruncie art. 150 k.k.w. uzasadnia odroczenie z art. 151 § 1 k.k.w.
Kiedy sytuacja rodzinna lub zawodowa może uzasadniać odroczenie?
Sytuacja rodzinna lub osobista może uzasadniać odroczenie, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary spowodowałoby dla skazanego albo jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Art. 151 § 1 k.k.w. pozostawia tę decyzję ocenie sądu, także po stwierdzeniu okoliczności przemawiających za wnioskiem.
Trzeba pokazać, na czym polega szczególna dotkliwość następstw, dlaczego potrzebna jest obecność skazanego i co można poprawić w czasie odroczenia. Ogólne stwierdzenie, że rodzina będzie tęsknić, zabraknie dochodów albo skazany utraci pracę, zwykle nie wyjaśnia jeszcze ustawowej przesłanki.
Opieka nad chorym lub niesamodzielnym członkiem rodziny
Konieczność opieki nad bliskim może przemawiać za odroczeniem, gdy rzeczywiście wymaga osobistych starań skazanego, a natychmiastowe osadzenie wywołałoby zbyt ciężkie skutki. Trzeba opisać zakres pomocy i dostępne możliwości jej zapewnienia przez inne osoby lub instytucje.
We wniosku warto wyjaśnić, czy chodzi o podawanie leków, higienę, przygotowywanie posiłków, dowożenie na leczenie albo stały nadzór. Znaczenie ma też to, czy inni bliscy mogą przejąć opiekę, jakie są ich rzeczywiste ograniczenia i ile czasu potrzeba na zorganizowanie rozwiązania zastępczego.
Przykład fikcyjny: skazany na co dzień opiekuje się rodzicem po udarze. Rodzina organizuje pomoc innej osoby, ale jej rozpoczęcie wymaga kilku tygodni. Dla oceny wniosku ważne będą dokumenty dotyczące stanu rodzica, zakresu koniecznej opieki i rzeczywistego terminu jej przejęcia. Samo oświadczenie „muszę opiekować się ojcem” pozostawia te kwestie niewyjaśnione.
Dzieci i utrzymanie rodziny
Posiadanie dzieci albo bycie jedyną osobą zarabiającą w rodzinie nie zapewnia automatycznie odroczenia. Okoliczności te trzeba powiązać z konkretnymi następstwami osadzenia i sytuacją osób pozostających na utrzymaniu skazanego.
Należy ustalić, kto faktycznie opiekuje się dziećmi, jakie mają potrzeby, czy drugi rodzic może przejąć obowiązki i jakie środki utrzymania pozostaną rodzinie. Jeżeli dziecko wymaga szczególnej opieki lub terapii, trzeba udokumentować tę potrzebę oraz rolę skazanego w jej zapewnianiu.
Nie chodzi wyłącznie o spadek poziomu życia. Przekonujący opis powinien wskazywać, jakie podstawowe potrzeby zostaną zagrożone oraz dlaczego dostępne możliwości pomocy nie rozwiązują problemu.
Prowadzenie firmy, zatrudnienie i pilne sprawy majątkowe
Pilne sprawy zawodowe lub majątkowe mogą wymagać oceny w ramach art. 151 § 1 k.k.w., jeżeli natychmiastowe osadzenie wywołałoby skutki przekraczające zwykłe następstwa wykonania kary. Samo prowadzenie działalności, posiadanie kredytu czy chęć dalszego zarobkowania nie przesądza o zasadności wniosku.
Znaczenie może mieć określony czas potrzebny na przekazanie obowiązków, zabezpieczenie spraw pracowników albo zakończenie szczególnie pilnych czynności. Trzeba wskazać, co osobiście musi zrobić skazany, dlaczego nie może go zastąpić inna osoba i kiedy możliwe będzie uporządkowanie sytuacji.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w postanowieniu z 12 lutego 2013 r., II AKzw 47/13, uznał, że wskazana w tamtej sprawie utrata możliwości zarobkowania i nauki stanowiła zwykłe następstwo osadzenia. Podkreślił też czasowy cel odroczenia.
Ciąża i samotne sprawowanie opieki nad dzieckiem
Wobec skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem art. 151 § 1 k.k.w. przewiduje szczególną możliwość odroczenia do 3 lat po urodzeniu dziecka. Nie oznacza to przyznania każdemu rodzicowi dodatkowych trzech lat od dnia złożenia wniosku.
Ważne są dokumenty potwierdzające ciążę albo wiek dziecka, faktyczną organizację opieki i sytuację drugiego rodzica. Sam stan cywilny nie wyjaśnia jeszcze, kto rzeczywiście zajmuje się dzieckiem. Również w tej grupie decyzja o odroczeniu nie zapada automatycznie.
Na jak długo można odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności?
Czas odroczenia zależy od podstawy prawnej: odroczenie z art. 150 k.k.w. trwa do czasu ustania przeszkody zdrowotnej, natomiast art. 151 k.k.w. przewiduje ustawowe granice jego okresu. Roczny limit nie obowiązuje więc w każdej sytuacji.
Podstawa odroczenia | Granica czasowa | Co trzeba sprawdzić |
Choroba uniemożliwiająca wykonywanie kary – art. 150 k.k.w. | Do czasu ustania przeszkody | Aktualny stan zdrowia i dalsze istnienie przeszkody |
Zbyt ciężkie skutki – art. 151 § 1 k.k.w. | Co do zasady do roku | Cel, potrzebny czas i wcześniejsze odroczenia |
Ciąża albo samotne sprawowanie opieki nad dzieckiem | Szczególny okres do 3 lat po urodzeniu dziecka | Przesłanki osobowe, wiek dziecka i rzeczywista opieka |
Przy odroczeniach z art. 151 k.k.w. okres biegnie od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie. Możliwe są kolejne, krótsze odroczenia, ale z zachowaniem granic wskazanych w ustawie. Każdy następny wniosek wymaga oceny aktualnych okoliczności.
Roczny limit w zwykłej sytuacji z art. 151 § 1 dotyczy czasu odroczenia, a nie wysokości kary orzeczonej w wyroku. Wniosek trzeba więc odróżnić od instytucji, których dostępność uzależniono od konkretnego wymiaru kary.
Czy kolejne odroczenie daje nowy roczny okres?
Nie, kolejne odroczenie na podstawie art. 151 k.k.w. nie otwiera za każdym razem nowego rocznego okresu. Trzeba przeanalizować datę pierwszego postanowienia, okresy objęte wcześniejszymi decyzjami i ewentualne przerwy między nimi.
Nie można traktować samego pozostawania na wolności jako korzystania z odroczenia. Jeżeli wcześniejszy okres dobiegł końca, dalsze oczekiwanie na decyzję nie przedłuża go automatycznie. Gdy potrzebne jest kolejne odroczenie, warto przygotować aktualne dokumenty przed upływem dotychczasowego okresu i osobno sprawdzić podstawy wstrzymania wykonania kary.
Ustawa przewiduje też odrębną podstawę związaną z przekroczeniem ogólnej pojemności jednostek penitencjarnych w skali kraju. Art. 151 § 2 k.k.w. dotyczy kary w wymiarze do roku i zawiera wyłączenia, m.in. związane z przemocą, określonymi postaciami powrotu do przestępstwa oraz niektórymi przestępstwami seksualnymi. Samo powołanie się na doniesienia o przepełnionych więzieniach nie wykazuje spełnienia tych warunków.
Jakie dokumenty dołączyć do wniosku o odroczenie kary?
Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające okoliczności, z których wynika żądanie odroczenia. Ich dobór powinien odpowiadać podstawie wniosku i celowi, jaki ma zostać osiągnięty w żądanym czasie.
Okoliczność | Przykładowe dokumenty | Co powinny wyjaśniać |
Zdrowie skazanego | Wypisy, wyniki badań, dokumentacja specjalistyczna, zalecenia i plan leczenia | Aktualny stan, pilność terapii i następstwa osadzenia |
Opieka nad bliskim | Dokumentacja medyczna bliskiego, orzeczenia, informacje o wymaganej pomocy | Zakres opieki i potrzebę obecności skazanego |
Opieka nad dziećmi | Akty urodzenia, orzeczenia dotyczące opieki, dokumenty leczenia lub terapii | Faktyczną organizację opieki i szczególne potrzeby |
Sytuacja finansowa | Potwierdzenia dochodów, świadczeń i podstawowych wydatków | Rzeczywiste środki utrzymania i następstwa ich utraty |
Sprawy zawodowe | Umowy, zobowiązania, harmonogram przekazania obowiązków | Osobistą rolę skazanego i konkretny czas potrzebny na uporządkowanie spraw |
Przygotuj także wyrok, sygnaturę, korespondencję dotyczącą wykonania kary i wcześniejsze postanowienia. Jeżeli powołujesz się na przeszkodę, która zmieniła się od poprzedniego wniosku, pokaż, na czym polega zmiana i od kiedy występuje.
Nie ma jednego ustawowego terminu ważności każdego zaświadczenia na potrzeby odroczenia. Dokument musi jednak przedstawiać stan istotny dla aktualnej decyzji. Wypis sprzed kilku lat może objaśniać historię choroby, lecz nie zawsze wystarczy do oceny dzisiejszej możliwości odbywania kary.
Dlaczego informacja o przyjęciu do szpitala może nie wystarczyć?
Informacja o planowanym przyjęciu do szpitala zwykle potwierdza termin lub zamiar leczenia, ale nie musi wyjaśniać aktualnego stanu zdrowia i niebezpieczeństwa związanego z wykonywaniem kary.
Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z 10 kwietnia 2018 r., II AKz 434/18, wskazał na niewystarczalność samego pisma o planowanym przyjęciu na oddział chirurgiczny. Potrzebne były informacje o aktualnym stanie zdrowia oraz udokumentowanie terminów dalszego leczenia. Sprawa dotyczyła przerwy, ale praktyczny problem dowodowy pojawia się również przy odroczeniu opartym na art. 150 k.k.w.
Obowiązek uzasadnienia żądania i dołączenia odpowiednich dokumentów wynika m.in. z art. 19 § 3 k.k.w. Jeżeli otrzymasz wezwanie do uzupełnienia wniosku, sprawdź dokładnie zakres żądanych informacji i termin. Brak odpowiedzi może doprowadzić do pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Czy trzeba zamówić prywatną opinię lekarza?
Nie, prywatna opinia lekarza nie jest obowiązkowym załącznikiem do każdego wniosku. Potrzebne materiały zależą od charakteru problemu i tego, co wynika z już zgromadzonej dokumentacji.
Zaświadczenie lekarza prowadzącego może opisywać rozpoznanie, przebieg choroby i zalecane leczenie. Nie jest jednak tym samym co opinia biegłego powołanego przez sąd. Jeżeli rozstrzygnięcie wymaga wiedzy specjalistycznej, można wnosić o odpowiedni dowód, wskazując, jakie pytania medyczne pozostają niewyjaśnione.
Nie każda wątpliwość wymaga powołania kolejnego biegłego. Jeżeli kwestionujesz istniejącą opinię, wskaż konkretne braki, sprzeczności albo nieuwzględnione dokumenty. Samo niezadowolenie z jej wniosków nie wyjaśnia potrzeby ponownego opiniowania.
Gdzie i jak złożyć wniosek o odroczenie wykonania kary?
Wniosek o odroczenie co do zasady składa się do sądu, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Wynika to z art. 3 § 1 k.k.w. Nie należy automatycznie kierować pisma do sądu okręgowego jako sądu penitencjarnego.
Jeżeli w pierwszej instancji orzekał sąd rejonowy, późniejsze rozpoznanie apelacji przez sąd okręgowy nie oznacza samo przez się, że wniosek o odroczenie należy skierować do sądu odwoławczego. Trzeba sprawdzić orzeczenia i jednostkę prowadzącą wykonanie kary.
Nie decyduje też samo miejsce zamieszkania skazanego ani położenie kancelarii. Pomoc adwokata w Rzeszowie może dotyczyć sprawy wykonywanej przez sąd w innej miejscowości.
Co powinien zawierać wniosek?
Wniosek powinien jasno określać, jakiej kary dotyczy, czego domaga się skazany i jakie fakty uzasadniają żądanie. Warto sprawdzić następujące elementy:
- oznaczenie sądu i sygnatury;
- dane skazanego oraz adres do doręczeń;
- wskazanie wyroku i kary objętej żądaniem;
- żądany okres odroczenia, odpowiedni do powołanej podstawy;
- opis przeszkody lub zbyt ciężkich następstw natychmiastowego wykonania kary;
- wyjaśnienie celu odroczenia i potrzebnego czasu;
- wnioski dowodowe oraz uporządkowane załączniki;
- podpis;
- dowód opłaty albo uzasadniony wniosek o zwolnienie od niej;
- wyodrębnione żądanie wstrzymania wykonania kary, jeżeli istnieją jego podstawy.
Najpierw opisz fakty i ich znaczenie. Samo wymienienie numerów przepisów nie zastępuje wyjaśnienia sytuacji. W sprawie rodzinnej trzeba pokazać rzeczywistą potrzebę obecności skazanego, a w sprawie zdrowotnej – przeszkodę w wykonywaniu kary.
Kiedy i w jaki sposób wnieść pismo?
Sprawę odroczenia warto przygotować odpowiednio wcześnie przed rozpoczęciem odbywania kary. Nie należy czekać do ostatniego dnia wskazanego w korespondencji dotyczącej jej wykonania.
Podpisane pismo można złożyć w biurze podawczym właściwego sądu albo wysłać pocztą. Zachowaj kopię wniosku, załączników i dowód złożenia. Jeżeli chcesz skorzystać z drogi elektronicznej, najpierw sprawdź jej dopuszczalność i wymagania dla konkretnej czynności; zwykłej wiadomości e‑mail nie należy utożsamiać z prawidłowym wniesieniem pisma procesowego.
Sąd może potrzebować czasu na uzyskanie dokumentów, wywiad kuratora lub opinię biegłego. Wniesienie wniosku tuż przed osadzeniem nie gwarantuje, że zostanie on rozpoznany przed wykonaniem kary.
Jak sąd rozpoznaje wniosek i co zrobić po wydaniu postanowienia?
Sąd bada przedstawioną podstawę odroczenia, dokumenty i aktualną sytuację skazanego. Może uzupełnić materiał dowodowy, a następnie wydać postanowienie uwzględniające żądanie w całości lub w części albo odmówić odroczenia.
Czas rozpoznania wniosku zależy m.in. od potrzebnych dowodów, konieczności uzyskania opinii i organizacji posiedzeń. Sam czas oczekiwania nie oznacza udzielenia odroczenia.
Czy trzeba przyjść na posiedzenie?
Skazany i jego obrońca mają prawo wziąć udział w posiedzeniu dotyczącym odroczenia. Obecnie reguluje to art. 153b § 1 k.k.w.; w starszych orzeczeniach ta sama regulacja występuje jako art. 153a.
Prawo do udziału nie oznacza, że nieobecność skazanego zawsze uniemożliwi rozpoznanie sprawy. Zgodnie z art. 22 § 1a k.k.w. niestawiennictwo prawidłowo zawiadomionych osób co do zasady nie wstrzymuje rozpoznania. Odrębnie uregulowano sytuację obrońcy w przypadkach obrony obligatoryjnej.
W postanowieniu II AKzw 999/17 Sąd Apelacyjny w Szczecinie rozróżnił prawo skazanego do uczestniczenia w posiedzeniu od obowiązkowej obecności. Nie należy jednak odczytywać tego jako przyzwolenia na pominięcie prawidłowego zawiadomienia lub innych gwarancji procesowych. Jeżeli nie możesz uczestniczyć w posiedzeniu, przekaż sądowi informacje i dokumenty dotyczące przeszkody oraz zapoznaj się z wydanymi zarządzeniami.
Udział w posiedzeniu daje możliwość przedstawienia stanowiska i odniesienia się do materiałów. Warto wcześniej uporządkować dokumenty i ustalić, jakie okoliczności wymagają wyjaśnienia.
Co oznacza udzielenie odroczenia?
Udzielenie odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności oznacza czasowe przesunięcie wykonania kary w granicach wynikających z postanowienia. Odroczenie nie usuwa wyroku i nie skraca samo przez się wymierzonej kary. Okres pozostawania na wolności z tego tytułu nie jest okresem jej odbywania.
Sprawdź dokładnie termin, obowiązki i pouczenie. Sąd może zobowiązać skazanego m.in. do podejmowania starań o pracę, zgłaszania się w określonych odstępach do wskazanej jednostki Policji, leczenia, rehabilitacji lub udziału w odpowiednich oddziaływaniach terapeutycznych.
Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności należy wykorzystać zgodnie z jego celem. Jeżeli miało służyć zorganizowaniu opieki nad bliskim, warto zachowywać dokumenty potwierdzające podejmowane działania. Przy przeszkodzie zdrowotnej znaczenie ma aktualizowanie informacji o leczeniu.
Art. 156 k.k.w. przewiduje odwołanie odroczenia m.in. po ustaniu jego przyczyny, wykorzystywaniu go niezgodnie z celem, rażącym naruszaniu porządku prawnego lub niewykonywaniu określonych obowiązków. Nie można zakładać, że raz udzielone odroczenie pozostanie skuteczne niezależnie od dalszych zdarzeń.
Czy od odmowy odroczenia można się odwołać?
Tak, na postanowienie w przedmiocie odroczenia wykonania kary przysługuje zażalenie na podstawie art. 153b § 2 k.k.w. Należy wnieść je za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżone postanowienie.
Termin wynosi co do zasady 7 dni od ogłoszenia postanowienia, a gdy ustawa nakazuje doręczenie – od doręczenia. Wynika to z art. 460 k.p.k., stosowanego odpowiednio w postępowaniu wykonawczym. Początek biegu terminu trzeba ustalić na podstawie sposobu wydania i doręczenia rozstrzygnięcia oraz pouczenia.
W zażaleniu warto wskazać, jakie ustalenie jest błędne, którego dokumentu nie uwzględniono, na czym polega brak opinii lub jaka reguła została nieprawidłowo zastosowana. Powtórzenie całego wniosku bez odniesienia do przyczyn odmowy może pozostawić zasadniczy problem bez odpowiedzi.
Samo wniesienie zażalenia nie zapewnia wstrzymania wykonania kary. Trzeba osobno ustalić sytuację dotyczącą wykonalności oraz treść ewentualnych postanowień o wstrzymaniu.
Czym odroczenie różni się od przerwy w karze i dozoru elektronicznego?
Odroczenie przesuwa rozpoczęcie odbywania kary, przerwa dotyczy kary już wykonywanej, a dozór elektroniczny jest sposobem odbywania kary poza zakładem karnym. Wybór właściwej instytucji zależy od etapu sprawy i spełnienia jej odrębnych warunków.
Rozwiązanie | Podstawowy cel | Znaczenie dla wykonywania kary |
Odroczenie wykonania kary | Przesunięcie rozpoczęcia jej odbywania | Kara pozostaje do wykonania |
Przerwa w wykonaniu kary | Czasowe przerwanie kary już wykonywanej | Co do zasady po przerwie następuje dalsze wykonywanie kary |
System dozoru elektronicznego | Odbywanie kary w określonym miejscu poza zakładem karnym, pod kontrolą urządzeń | Skazany wykonuje karę i musi przestrzegać ustalonych warunków |
Przy przerwie względy zdrowotne ocenia się na podstawie art. 153 § 1 w związku z art. 150 k.k.w., a odrębna podstawa fakultatywna dotyczy ważnych względów rodzinnych lub osobistych. Nie należy przenosić na te przepisy dawnych regulacji o „ważnych względach zdrowotnych” bez sprawdzenia aktualnego stanu prawnego.
SDE również wymaga osobnej analizy. Art. 43la k.k.w. przewiduje m.in. wariant kary nieprzekraczającej roku i 6 miesięcy oraz wariant kary niższej niż 3 lata, gdy do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy. Sam wymiar kary nie wystarcza: trzeba sprawdzić wyłączenia, pozostałe przesłanki oraz sytuację przy kilku karach.
Więcej o warunkach i procedurze znajdziesz w poradniku dotyczącym dozoru elektronicznego. Szerszy kontekst orzeczonej kary przedstawia artykuł o karach i środkach karnych.
Czy kasacja zastępuje wniosek o odroczenie wykonania kary?
Nie, kasacja nie zastępuje wniosku o odroczenie, a samo jej wniesienie nie oznacza, że wykonanie kary zostaje wstrzymane. Wstrzymanie związane z kasacją oraz instytucje prawa karnego wykonawczego mają odmienne podstawy.
Art. 532 § 1 k.p.k. pozwala Sądowi Najwyższemu wstrzymać wykonanie zaskarżonego orzeczenia w związku z wniesieniem kasacji. Rozstrzygnięcie to wymaga argumentacji właściwej dla tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Nie można sprowadzać go do zastępczego rozpoznania problemu rodzinnego lub zdrowotnego.
W postanowieniu z 17 stycznia 2025 r., II KK 515/24, Sąd Najwyższy wskazał, że powoływana sytuacja zdrowotna i następstwa rodzinne nie uzasadniały zastosowania art. 532 k.p.k., choć mogły podlegać ocenie w ramach odroczenia albo przerwy.
Podobne rozróżnienie zawiera postanowienie z 14 stycznia 2025 r., III KK 572/24. W tej sprawie SN ostatecznie wstrzymał wykonanie wyroku, ale z innych przyczyn niż stan zdrowia. Sam wynik rozstrzygnięcia nie oznacza więc, że zaakceptowano argumentację medyczną jako podstawę wstrzymania kasacyjnego.
Jak odróżnić dwa rodzaje wstrzymania wykonania orzeczenia?
Wstrzymanie na podstawie art. 9 § 4 k.k.w. wiąże się z wnioskiem rozpoznawanym w postępowaniu wykonawczym, a art. 532 § 1 k.p.k. dotyczy postępowania kasacyjnego przed Sądem Najwyższym. Tej różnicy nie można pomijać przy przygotowaniu pisma.
Stanowisk SN o nieprzydatności samych argumentów zdrowotnych na gruncie art. 532 k.p.k. nie należy przenosić na ocenę wstrzymania w związku z wnioskiem o odroczenie z przyczyn zdrowotnych. W obu przypadkach trzeba jednak uzyskać odpowiednią decyzję, a nie poprzestać na przekonaniu, że samo złożenie pisma zatrzymuje wykonanie kary.
Czy po roku odroczenia można uzyskać zawieszenie wykonania kary?
Nie, samo korzystanie z rocznego odroczenia nie daje obecnie podstawy do warunkowego zawieszenia wykonania kary na zasadach dawnego art. 152 k.k.w. Przepis ten został uchylony.
W internecie nadal można znaleźć opisy dawnej procedury, w której znaczenie miały długość odroczenia i wymiar kary. Nie są one aktualną instrukcją postępowania. Nie należy na ich podstawie planować kolejnych odroczeń jako drogi do zawieszenia prawomocnie orzeczonej kary.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 7 grudnia 2023 r., I KK 403/22, wyjaśnił również znaczenie przepisów przejściowych nowelizacji z 2019 r. Samo powołanie się na wcześniejszy stan prawny nie pozwala stosować uchylonej instytucji wbrew tej regulacji.
Ewentualna możliwość skorzystania z innego rozwiązania wymaga odrębnej analizy wyroku i aktualnych przesłanek. Dotyczy to także SDE. Odroczenie, zawieszenie i odbywanie kary w dozorze elektronicznym nie są kolejnymi, automatycznie następującymi po sobie etapami jednej procedury.
Co adwokat może zrobić w sprawie o odroczenie wykonania kary?
Adwokat może ocenić podstawy odroczenia, pomóc przygotować dowody i wniosek oraz reprezentować skazanego przed sądem w uzgodnionym zakresie. Rodzaj potrzebnych czynności zależy od etapu wykonywania kary i rzeczywistej przeszkody.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Damian Murdza w Rzeszowie pomaga skazanym i bliskim organizującym pomoc w sprawach z zakresu prawa karnego wykonawczego. Przed przyjęciem zlecenia ustalamy możliwość udzielenia pomocy, sprawdzamy konflikt interesów oraz uzgadniamy zakres współpracy i wynagrodzenie.
Ocena dokumentów i wybór właściwego działania
Analiza zaczyna się od wyroku, korespondencji dotyczącej wykonania kary i wcześniejszych postanowień. Sprawdzamy, czy kara objęta wnioskiem zaczęła być wykonywana, jakie decyzje zapadły i jakie terminy wymagają uwagi.
Następnie oceniamy, czy przedstawione okoliczności odpowiadają przesłance zdrowotnej, zbyt ciężkim skutkom dla skazanego lub rodziny albo wymagają innego trybu. Pozwala to ustalić, czego należy żądać i jakie dokumenty mogą mieć znaczenie.
Przygotowanie wniosku i argumentacji dowodowej
Pomoc może obejmować uporządkowanie dokumentacji, przygotowanie wniosku o odroczenie i ocenę podstaw wystąpienia o wstrzymanie wykonania kary. W sprawie rodzinnej ważne będzie wyjaśnienie rzeczywistej opieki i możliwości zastępstwa. W sprawie zdrowotnej – ustalenie, na jakie pytania odpowiada dokumentacja i czy potrzebny jest dowód z opinii biegłego.
Uzasadnienie przygotowujemy z uwzględnieniem konkretnej sytuacji, celu odroczenia i okresu, w którym możliwe jest osiągnięcie tego celu.
Udział w posiedzeniu i zaskarżenie odmowy
W uzgodnionym zakresie adwokat przedstawia stanowisko na posiedzeniu, odnosi się do przeprowadzonych dowodów i analizuje wydane postanowienie. Jeżeli są podstawy do zaskarżenia, pomoc może objąć przygotowanie zażalenia.
Możesz również zlecić samą konsultację albo przygotowanie określonego pisma. Udział w posiedzeniu i postępowanie odwoławcze wymagają objęcia ich zakresem współpracy.
Możesz skorzystać z pomocy Kancelarii w ocenie dokumentów, przygotowaniu wniosku i reprezentacji w sprawie o odroczenie. Skontaktuj się z Kancelarią lub zarezerwuj płatną konsultację. Jeżeli otrzymałeś pismo dotyczące wykonania kary, poinformuj o wskazanym terminie podczas rezerwacji.
Jakie ryzyka wiążą się z samodzielnym przygotowaniem wniosku?
Skazany może co do zasady samodzielnie wystąpić o odroczenie, ale powinien sprawdzić podstawę prawną, dokumenty i skutki podejmowanych czynności. Najpoważniejsze ryzyka wynikają z błędnej oceny procedury lub niewykazania istotnych okoliczności.
Art. 8 § 2 k.k.w. przewiduje przypadki obowiązkowej obrony przed sądem, m.in. gdy skazany nie ukończył 18 lat, jest głuchy, niemy lub niewidomy, zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności albo sąd uzna obrońcę za niezbędnego ze względu na okoliczności utrudniające obronę. Nie oznacza to obowiązku ustanawiania adwokata w każdej sprawie o odroczenie.
Założenie, że wniosek automatycznie zatrzyma osadzenie
Błędne przekonanie o automatycznym wstrzymaniu może prowadzić do niewykonania nadal obowiązującego polecenia sądu. Dlatego trzeba ustalić, czy wydano postanowienie o wstrzymaniu i czego ono dotyczy.
Podobnego skutku nie wywołuje samo złożenie kolejnego wniosku, zażalenia, wiadomości do kancelarii lub rezerwacja porady. Każda z tych czynności ma inne znaczenie procesowe.
Ogólnikowe uzasadnienie albo nieaktualna dokumentacja
Opis „mam rodzinę, pracuję i choruję” nie pokazuje jeszcze ustawowych przesłanek. Trzeba wyjaśnić szczególne następstwa osadzenia, potrzebny czas i znaczenie osobistej obecności skazanego.
Wniosek zdrowotny oparty wyłącznie na starych wypisach może nie odpowiadać na pytanie o aktualny stan. Wniosek rodzinny bez informacji o innych opiekunach może pozostawiać niewyjaśnioną możliwość zapewnienia pomocy w inny sposób. Ograniczenie ryzyka polega na dopasowaniu dokumentów do konkretnych faktów wymagających wykazania.
Korzystanie z nieaktualnego wzoru lub pominięcie terminu
Stary wzór może zawierać uchylony art. 152 k.k.w. albo dawną numerację przepisów. Kopiowanie go bez sprawdzenia może prowadzić do żądania rozstrzygnięcia, którego obecne przepisy nie przewidują.
Osobno trzeba pilnować wezwania do uzupełnienia braków, terminów posiedzeń i terminu zażalenia. Jeżeli otrzymasz niekorzystne postanowienie, zachowaj całe pismo z pouczeniem oraz informację o doręczeniu.
Ile kosztuje wniosek o odroczenie i pomoc adwokata?
Opłata sądowa od wniosku o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności wynosi 80 zł. Wynika to z art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych. Wynagrodzenie kancelarii oraz ewentualne dodatkowe wydatki są odrębnymi pozycjami.
Poniższe informacje o kosztach są aktualne na 7 listopada 2026 r. Wybrane ceny usług przedstawiono zgodnie z cennikiem Kancelarii.
Rodzaj kosztu lub usługi | Kwota | Zakres i zasady |
Opłata sądowa od wniosku o odroczenie | 80 zł | Opłata ustawowa, odrębna od wynagrodzenia adwokata |
Standardowa porada prawna | 300 zł brutto | Poniedziałek–piątek, 8:00–18:00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy |
Wniosek i reprezentacja w sprawie o odroczenie | Od 2500 zł brutto | Zakres objęty indywidualnym uzgodnieniem |
Dodatkowe czynności i wydatki | Zależnie od sprawy | Wymagają ustalenia, czego dotyczą i kto ponosi koszt |
Informacje o wynagrodzeniu Kancelarii mają charakter informacyjny i nie stanowią oferty w rozumieniu art. 66 § 1 Kodeksu cywilnego, lecz zaproszenie do zawarcia umowy w rozumieniu art. 71 Kodeksu cywilnego. Zakres pomocy i należne wynagrodzenie są uzgadniane z klientem przed zawarciem umowy.
Kwoty wynagrodzenia Kancelarii są kwotami brutto i zawierają VAT. Nie obejmują automatycznie opłaty sądowej, prywatnych opinii, tłumaczeń ani innych odrębnych wydatków. Przed przyjęciem zlecenia trzeba ustalić m.in. udział w posiedzeniu, zakres ewentualnego postępowania odwoławczego oraz czynności poza Rzeszowem i koszty dojazdu, jeżeli wystąpią.
Jak zapłacić opłatę sądową?
Opłatę należy uiścić w sposób przewidziany przez właściwy sąd i dołączyć potwierdzenie do wniosku. Przy przelewie sprawdź aktualny rachunek dochodów tego sądu oraz wymagany opis płatności.
Nie należy automatycznie wybierać rachunku sądu okręgowego tylko dlatego, że sprawa dotyczy wykonania kary. Najpierw ustala się właściwy sąd, a następnie jego zasady przyjmowania opłat.
Najczęściej zadawane pytania o odroczenie wykonania kary
Poniższe odpowiedzi porządkują najważniejsze kwestie dotyczące przesłanek, wniosku i skutków odroczenia. Przy konkretnej sprawie znaczenie mają wyrok, etap jego wykonywania i aktualne dokumenty.
Jakie są powody odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności?
Odroczenie może wynikać z choroby uniemożliwiającej wykonywanie kary albo ze zbyt ciężkich skutków natychmiastowego osadzenia dla skazanego lub jego rodziny. Podstawy zdrowotne określa art. 150 k.k.w., a odroczenie fakultatywne – art. 151 k.k.w. Ustawa zawiera także szczególne rozwiązania dotyczące ciąży, samotnej opieki nad dzieckiem i przeludnienia jednostek penitencjarnych.
Czy wniosek o odroczenie wstrzymuje wykonanie kary?
Nie, samo złożenie wniosku o odroczenie nie wstrzymuje wykonania kary. Sąd może wydać odrębne rozstrzygnięcie w szczególnie uzasadnionym przypadku. Do czasu uzyskania takiej decyzji nie należy zakładać, że wykonanie wyroku zostało zatrzymane.
Czy zaplanowana operacja wystarczy do uzyskania odroczenia?
Nie, sam termin operacji nie przesądza o odroczeniu wykonania kary. Trzeba wyjaśnić stan zdrowia, pilność zabiegu, ryzyko jego odłożenia i możliwości leczenia podczas odbywania kary. Znaczenie ma aktualna dokumentacja, a w odpowiednich sytuacjach także opinia biegłego.
Czy opieka nad dzieckiem albo utrzymywanie rodziny gwarantują odroczenie?
Nie, opieka nad dzieckiem ani utrzymywanie rodziny nie gwarantują odroczenia. Należy opisać szczególną sytuację i udokumentować następstwa natychmiastowego osadzenia. Odrębna regulacja dotyczy skazanej kobiety ciężarnej oraz osoby samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem.
Na jak długo można odroczyć wykonanie kary?
Odroczenie z powodu zbyt ciężkich skutków może co do zasady obejmować okres do roku, z uwzględnieniem wcześniejszych odroczeń. Przy przeszkodzie zdrowotnej z art. 150 k.k.w. trwa do jej ustania. Szczególna granica dotycząca ciąży i samotnej opieki nad dzieckiem odnosi się do okresu do 3 lat po jego urodzeniu.
Czy można otrzymać drugie odroczenie?
Tak, odroczenie może być udzielane kilkakrotnie, jeżeli nadal zachodzą właściwe przesłanki i pozwalają na to ustawowe granice. Kolejna decyzja nie otwiera automatycznie nowego rocznego okresu na podstawie art. 151 k.k.w. Potrzebna jest analiza wcześniejszych postanowień i aktualnej sytuacji.
Ile kosztuje złożenie wniosku o odroczenie?
Opłata sądowa od wniosku o odroczenie wynosi 80 zł. Wynagrodzenie adwokata jest odrębne i zależy od zleconego zakresu pomocy. Osoba spełniająca ustawowe warunki może ubiegać się o zwolnienie od opłaty sądowej.
Do którego sądu składa się wniosek o odroczenie?
Wniosek co do zasady składa się do sądu, który wydał orzeczenie w pierwszej instancji. Nie jest to automatycznie sąd penitencjarny ani sąd miejsca zamieszkania skazanego. Przed wysłaniem pisma należy sprawdzić orzeczenia i jednostkę prowadzącą wykonanie kary.
Co zrobić po osadzeniu, jeśli wniosek o odroczenie nie został jeszcze rozpoznany?
Po rozpoczęciu odbywania kary objętej wnioskiem należy sprawdzić właściwość sądu i potrzebę potraktowania żądania jako wniosku o przerwę w wykonaniu kary. Odrębnej oceny wymaga osadzenie już po wydaniu odmowy, lecz przed rozpoznaniem zażalenia. Warto niezwłocznie przekazać informację o osadzeniu osobie prowadzącej sprawę oraz właściwemu sądowi.
Czy po roku odroczenia można zawiesić wykonanie kary na podstawie art. 152 k.k.w.?
Nie, dawnego art. 152 k.k.w. nie można obecnie traktować jako podstawy zawieszenia wykonania kary po rocznym odroczeniu, ponieważ został uchylony. Starsze poradniki opisujące tę procedurę wymagają sprawdzenia aktualności. Możliwość zastosowania innych instytucji ocenia się odrębnie.
Czy od odmowy odroczenia przysługuje zażalenie?
Tak, na postanowienie w przedmiocie odroczenia wykonania kary przysługuje zażalenie. Termin co do zasady wynosi 7 dni, a jego początek zależy od ogłoszenia lub wymaganego doręczenia postanowienia. Trzeba sprawdzić pouczenie i zachować dokumenty dotyczące doręczenia.
Czy rodzina może zorganizować pomoc adwokata?
Tak, rodzina może skontaktować się z kancelarią i pomóc w zebraniu dokumentów lub umówieniu konsultacji. Samo pokrewieństwo nie czyni jednak bliskiego automatycznie uprawnionym wnioskodawcą ani obrońcą. Zasady umocowania i przekazywania informacji należy ustalić zgodnie z przepisami oraz sytuacją skazanego.
Od czego zacząć przygotowanie sprawy o odroczenie kary?
Przygotowanie sprawy warto zacząć od ustalenia etapu wykonania kary i zebrania dokumentów potwierdzających konkretną przeszkodę. Dopiero na tej podstawie można ocenić właściwy wniosek i potrzebne działania.
- Przygotuj wyrok, korespondencję sądu, sygnatury i wcześniejsze postanowienia.
- Sprawdź terminy oraz to, czy kara objęta wnioskiem zaczęła być wykonywana.
- Opisz przeszkodę zdrowotną albo szczególne następstwa rodzinne lub osobiste.
- Zbierz aktualne dokumenty i wyjaśnij, jaki cel ma osiągnąć odroczenie.
- Określ potrzebny czas i sprawdź wcześniejsze okresy odroczenia.
- Osobno oceń potrzebę i podstawy wystąpienia o wstrzymanie wykonania kary.
- Sprawdzaj wydane decyzje i odbieraj korespondencję dotyczącą sprawy.
Jeżeli chcesz omówić możliwość odroczenia wykonania kary, możesz skorzystać z pomocy Kancelarii Adwokackiej Adwokat Damian Murdza w Rzeszowie. Pomagamy w ocenie dokumentów, przygotowaniu wniosku i reprezentacji przed sądem, zgodnie z uzgodnionym zakresem współpracy. Z pomocy mogą korzystać także osoby z Łańcuta, Przemyśla i innych miejscowości.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Damian Murdza
Telefon w sprawach karnych wykonawczych: +48 781 355 453
Adres: ul. Szopena 17, III piętro, 35–055 Rzeszów
E‑mail: damianmurdza@adwokatmurdza.pl
Kontakt z Kancelarią i informacje o dojeździe | Zarezerwuj płatną poradę
Przy pierwszym kontakcie wskaż najbliższy termin i poinformuj, czy kara już jest wykonywana. Rezerwacja wizyty lub przesłanie dokumentów nie oznacza przyjęcia zlecenia i nie wstrzymuje wykonania orzeczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie ani nie zastępuje analizy konkretnej sytuacji, dokumentów i właściwych przepisów.
Adwokat Damian Murdza prowadzi Kancelarię Adwokacką w Rzeszowie. Udziela pomocy m.in. w sprawach karnych i postępowaniu wykonawczym, w tym dotyczących sposobu wykonywania kary pozbawienia wolności. Informacje o kwalifikacjach i praktyce zawodowej znajdują się w profilu autora.
Specjalizujemy się w następujących obszarach prawa
